Có một câu rất quen thuộc mà hầu như ai cũng từng nói:
“Để mai rồi làm.”
Mai bắt đầu học ngoại ngữ.
Mai sửa CV.
Mai tìm hiểu ngành nghề.
Mai tập thể dục.
Mai hoàn thành công việc còn dang dở.
Mai bắt đầu nghiêm túc với mục tiêu của mình.
Nhưng rồi “ngày mai” đến, chúng ta lại tìm thấy một lý do khác để tiếp tục trì hoãn.
Điều đáng nói là người trì hoãn không phải lúc nào cũng không biết mình cần làm gì. Nhiều khi chúng ta biết rất rõ việc đó quan trọng, thậm chí còn cảm thấy lo lắng vì chưa làm, nhưng vẫn không thể bắt đầu.
Vậy trì hoãn có thực sự chỉ là lười biếng?
Có lẽ câu hỏi đáng quan tâm hơn là:
Điều gì đang khiến bạn chưa bắt đầu?
TRÌ HOÃN KHÔNG ĐƠN GIẢN LÀ “KHÔNG MUỐN LÀM”
Lười biếng và trì hoãn có thể trông khá giống nhau từ bên ngoài.
Một người có bài tập nhưng chưa làm.
Một học sinh biết mình cần ôn thi nhưng vẫn lướt điện thoại.
Một bạn trẻ muốn học tiếng Đức nhưng hết tuần này sang tuần khác vẫn chưa bắt đầu.
Nhìn vào đó, chúng ta rất dễ kết luận:
“Lười thôi.”
Nhưng trì hoãn phức tạp hơn như vậy.
Có những người trì hoãn nhưng trong đầu vẫn liên tục nghĩ về công việc đang bỏ dở. Họ lo lắng, cảm thấy áp lực, thậm chí tự trách bản thân nhưng vẫn tiếp tục né tránh.
Đôi khi vấn đề không nằm ở việc không muốn làm, mà nằm ở cảm xúc xuất hiện khi chúng ta nghĩ đến việc phải làm.
Việc đó quá khó.
Không biết bắt đầu từ đâu.
Sợ mình làm không tốt.
Sợ kết quả không như mong đợi.
Hoặc mục tiêu quá lớn đến mức chỉ nghĩ đến thôi cũng cảm thấy mệt.
Và thế là não bộ chọn một cách dễ chịu hơn trong hiện tại:
Trì hoãn.
“TÔI SẼ BẮT ĐẦU KHI CÓ ĐỘNG LỰC”
Đây là một trong những cái bẫy phổ biến nhất.
Chúng ta thường nghĩ rằng trình tự phải là:
Có động lực → bắt đầu → hành động.
Vì vậy, khi chưa cảm thấy hứng thú, chúng ta tiếp tục chờ.
Nhưng nếu cứ đợi một ngày thức dậy và bỗng nhiên có đủ động lực để giải quyết tất cả mọi thứ, có thể chúng ta sẽ phải chờ rất lâu.
Trong nhiều trường hợp, trình tự lại diễn ra theo hướng ngược lại:
Bắt đầu → có tiến triển → cảm thấy có động lực để tiếp tục.
Bạn không nhất thiết phải có cảm hứng để học 10 từ tiếng Đức đầu tiên.
Không cần chờ đến khi “thật sự sẵn sàng” mới tìm hiểu nghề nghiệp.
Cũng không cần có một kế hoạch hoàn hảo mới bắt đầu thay đổi.
Đôi khi, hành động nhỏ chính là thứ tạo ra động lực, chứ không phải động lực luôn xuất hiện trước hành động.
1. BẠN TRÌ HOÃN VÌ MỤC TIÊU QUÁ LỚN
Hãy thử so sánh hai mục tiêu:
“Tối nay mình phải học tiếng Đức.”
và:
“Tối nay mình học 10 từ mới trong 15 phút.”
Câu đầu tiên rất rộng.
Học gì?
Học bao lâu?
Bắt đầu ở đâu?
Khi nào được xem là hoàn thành?
Trong khi câu thứ hai cụ thể hơn rất nhiều.
Đây cũng là lý do những mục tiêu quá lớn dễ khiến chúng ta trì hoãn.
“Học B1.”
“Giỏi tiếng Đức.”
“Chuẩn bị đi Đức.”
“Chọn nghề cho tương lai.”
“Thay đổi bản thân.”
Tất cả đều là mục tiêu có thể có ý nghĩa, nhưng nếu không được chia thành những bước nhỏ, người thực hiện rất dễ cảm thấy quá tải.
Thay vì hỏi:
“Làm sao để mình hoàn thành tất cả?”
Hãy thử hỏi:
“Việc nhỏ nhất mình có thể làm ngay hôm nay là gì?”
2. BẠN KHÔNG LƯỜI – CÓ THỂ BẠN ĐANG SỢ THẤT BẠI
Một nguyên nhân khác dễ bị bỏ qua là nỗi sợ thất bại.
Nếu không bắt đầu, chúng ta chưa thể thất bại.
Nếu chưa nộp hồ sơ, chúng ta chưa bị từ chối.
Nếu chưa thử nói tiếng Đức, chúng ta chưa phát âm sai.
Nếu chưa thi, chúng ta chưa biết điểm số của mình.
Vì thế, trì hoãn đôi khi trở thành một cách để trì hoãn luôn cả khả năng phải đối mặt với kết quả không mong muốn.
Nhưng vấn đề là:
Không hành động cũng là một lựa chọn – và lựa chọn ấy cũng có kết quả.
Sai một câu tiếng Đức cho bạn biết mình cần sửa ở đâu.
Một lần phỏng vấn chưa tốt cho bạn biết kỹ năng nào cần cải thiện.
Một kế hoạch chưa phù hợp có thể được điều chỉnh.
Nhưng một kế hoạch mãi không bắt đầu thì gần như không tạo ra dữ liệu nào để bạn tiến bộ.
3. BẠN SỢ MỌI THỨ CHƯA HOÀN HẢO
“Đợi mình tìm được tài liệu tốt hơn.”
“Đợi có nhiều thời gian hơn.”
“Đợi học xong phần này.”
“Đợi tiếng Đức tốt hơn rồi mới nói.”
“Đợi mình chắc chắn 100% rồi mới quyết định.”
Sự cầu toàn đôi khi trông rất giống sự cẩn thận.
Nhưng nếu yêu cầu mọi điều kiện phải hoàn hảo trước khi bắt đầu, nó có thể trở thành một dạng trì hoãn.
Đặc biệt trong việc học ngoại ngữ, nếu chờ đến khi phát âm thật chuẩn mới dám nói, chúng ta sẽ bỏ lỡ chính quá trình luyện tập giúp mình nói tốt hơn.
Không phải mọi việc đều cần được thực hiện vội vàng.
Nhưng “chưa hoàn hảo” và “chưa thể bắt đầu” là hai chuyện khác nhau.
4. BẠN KHÔNG BIẾT MÌNH ĐANG CỐ GẮNG VÌ ĐIỀU GÌ
Một người có thể rất chăm chỉ nhưng vẫn mất động lực nếu không nhìn thấy ý nghĩa của việc mình đang làm.
Tại sao mình học ngoại ngữ?
Tại sao mình chọn ngành này?
Mình muốn cuộc sống của mình thay đổi như thế nào trong vài năm tới?
Mục tiêu này là điều mình thực sự muốn hay chỉ là lựa chọn của người khác?
Khi không có câu trả lời, việc trì hoãn rất dễ xuất hiện.
Bởi chúng ta đang cố gắng hoàn thành một công việc nhưng lại không nhìn thấy đích đến.
Định hướng không có nghĩa là bạn phải biết chính xác cuộc đời mình sẽ như thế nào trong 5 hay 10 năm tới.
Nhưng ít nhất, bạn nên biết:
Bước mình đang thực hiện hôm nay đang đưa mình đến gần điều gì?
5. “MÌNH CÒN NHIỀU THỜI GIAN” – MỘT CÁI BẪY RẤT DỄ MẮC PHẢI
Khi một mục tiêu chưa có thời hạn rõ ràng, chúng ta rất dễ đẩy nó sang ngày khác.
18 tuổi nghĩ vẫn còn sớm.
20 tuổi nghĩ năm sau bắt đầu cũng được.
Ra trường nghĩ đi làm một thời gian rồi tính.
Và cứ như vậy, những kế hoạch quan trọng có thể bị thay thế bởi những việc khẩn cấp trước mắt.
Không phải ai cũng cần chạy thật nhanh.
Mỗi người có hoàn cảnh và tốc độ riêng.
Nhưng có một sự khác biệt rất lớn giữa:
“Tôi đang đi chậm.”
và
“Tôi chưa bắt đầu.”
Đi chậm vẫn tạo ra khoảng cách.
Không bắt đầu thì bạn vẫn đứng ở vị trí cũ.
6. CÀNG TRÌ HOÃN, VIỆC NHỎ CÀNG TRỞ NÊN ĐÁNG SỢ
Một bài tập mất 30 phút nhưng trì hoãn ba ngày có thể khiến chúng ta lo lắng suốt ba ngày.
Một cuộc điện thoại chỉ kéo dài vài phút nhưng càng để lâu, chúng ta càng ngại thực hiện.
Một bài kiểm tra tiếng Đức còn vài tháng nữa nhưng nếu không ôn từ sớm, càng gần ngày thi áp lực càng lớn.
Trì hoãn thường mang lại cảm giác nhẹ nhõm trong ngắn hạn:
“Hôm nay chưa cần làm.”
Nhưng công việc không biến mất.
Nó chỉ được chuyển sang tương lai – đôi khi đi kèm với áp lực lớn hơn.
Vì vậy, một trong những cách hữu ích để thoát khỏi trì hoãn là giảm khoảng cách giữa suy nghĩ và hành động.
ĐỪNG CỐ “HẾT TRÌ HOÃN” – HÃY LÀM VIỆC ĐẦU TIÊN THẬT NHỎ
Nếu đang trì hoãn học tiếng Đức, đừng đặt mục tiêu:
“Từ hôm nay mình sẽ học 3 tiếng mỗi ngày.”
Hãy thử:
“Mình học 15 phút.”
Nếu đang trì hoãn việc tìm hiểu định hướng tương lai, đừng bắt mình phải chọn ngay một nghề cho cả cuộc đời.
Hãy bắt đầu bằng việc tìm hiểu một ngành.
Nếu muốn chuẩn bị cho Du học nghề Đức, đừng nhìn toàn bộ hành trình như một khối công việc khổng lồ.
Có thể bắt đầu bằng một câu hỏi:
“Điều kiện cơ bản của chương trình là gì?”
Sau đó mới đến:
Học tiếng Đức.
Tìm hiểu ngành nghề.
Chuẩn bị hồ sơ.
Rèn kỹ năng.
Tìm hiểu môi trường sống và làm việc.
Mỗi bước hoàn thành sẽ khiến bước tiếp theo bớt xa lạ hơn.
THỬ QUY TẮC “CHỈ 5 PHÚT”
Khi cảm thấy rất khó bắt đầu, hãy tự thỏa thuận với mình:
“Mình chỉ làm việc này trong 5 phút.”
Đọc một trang.
Học 5 từ.
Viết một đoạn.
Sửa một phần CV.
Tìm hiểu một ngành nghề.
Dọn một góc bàn học.
Mục tiêu của 5 phút đầu tiên không phải tạo ra một thành tựu lớn.
Mục tiêu chỉ là phá vỡ trạng thái chưa bắt đầu.
Sau 5 phút, bạn có thể dừng.
Nhưng nhiều khi, phần khó nhất đã qua: bạn đã bắt đầu.
THAY “MÌNH PHẢI LÀM” BẰNG MỘT KẾ HOẠCH CỤ THỂ
“Mình phải học tiếng Đức nhiều hơn” chưa phải là kế hoạch.
Hãy thử chuyển thành:
20h00 – 20h20: học 10 từ mới.
“Mình phải chuẩn bị hồ sơ.”
Có thể đổi thành:
Tối nay kiểm tra hộ chiếu và liệt kê các giấy tờ đang thiếu.
“Mình phải tìm hiểu nghề.”
Có thể đổi thành:
Cuối tuần tìm hiểu 3 nghề và ghi lại ưu – nhược điểm của từng nghề.
Một nhiệm vụ càng rõ làm gì – khi nào – trong bao lâu, khả năng bắt đầu càng cao hơn so với một mục tiêu mơ hồ.
ĐỪNG BIẾN MỘT NGÀY KHÔNG TỐT THÀNH LÝ DO ĐỂ BỎ CẢ HÀNH TRÌNH
Hôm nay bạn không học.
Một ngày thôi.
Điều nguy hiểm không phải một ngày bị bỏ lỡ.
Điều nguy hiểm là suy nghĩ:
“Mình phá kế hoạch rồi, thôi để tuần sau bắt đầu lại.”
Một ngày thành một tuần.
Một tuần thành một tháng.
Và mục tiêu lại quay về vạch xuất phát.
Tiến bộ hiếm khi là một đường thẳng hoàn hảo.
Sẽ có những ngày bạn làm tốt.
Có ngày chỉ hoàn thành một phần.
Có ngày gần như chẳng làm được gì.
Điều quan trọng là quay lại càng sớm càng tốt.
TƯƠNG LAI KHÔNG THAY ĐỔI CHỈ VÌ CHÚNG TA NGHĨ VỀ NÓ
Có thể bạn đã nghĩ rất nhiều về việc học thêm một ngoại ngữ.
Nghĩ về nghề nghiệp.
Nghĩ về một môi trường mới.
Nghĩ về việc thay đổi bản thân.
Nghĩ về nước Đức.
Nhưng giữa “muốn” và “đạt được” luôn có một khoảng cách.
Khoảng cách ấy được lấp đầy bằng hành động.
Không nhất thiết là những hành động lớn.
Có thể hôm nay chỉ là 15 phút học tiếng Đức.
Một cuộc gọi.
Một bộ hồ sơ được kiểm tra.
Một câu hỏi được gửi đi.
Một quyết định bắt đầu.
Những điều rất nhỏ ấy có thể chưa khiến cuộc sống thay đổi ngay lập tức.
Nhưng ít nhất, chúng khiến bạn không còn đứng yên.
ĐIỀU GÌ ĐANG GIỮ BẠN LẠI?
Nếu bạn đang trì hoãn một điều quan trọng, đừng vội kết luận:
“Mình lười.”
Hãy thử hỏi bản thân kỹ hơn:
Mình đang sợ điều gì?
Mục tiêu có quá lớn không?
Mình có biết bước đầu tiên là gì không?
Mình đang chờ mọi thứ hoàn hảo?
Hay mình chưa thực sự biết tại sao mình muốn làm điều này?
Khi tìm được nguyên nhân, bạn không cần giải quyết toàn bộ cuộc đời trong một ngày.
Bạn chỉ cần xác định bước tiếp theo.
Bởi thay đổi hiếm khi bắt đầu bằng một khoảnh khắc thật lớn.
Nó thường bắt đầu bằng một quyết định rất nhỏ:
“Mình sẽ không để ngày mai làm thay việc của hôm nay.”
Và nếu có một mục tiêu bạn đã nghĩ đến rất lâu, có lẽ hôm nay chưa cần hoàn thành nó.
Chỉ cần bắt đầu.
